Η αγάπη δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι παύεις να υπάρχεις
Έγινε ενημέρωση: 14 Αυγ
Η απώλεια του εαυτού μέσα σε μια σχέση δεν συμβαίνει συνήθως απότομα. Δεν ξυπνά κάποιος ένα πρωί και διαπιστώνει ότι δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του. Προηγούνται πολλές μικρές υποχωρήσεις:
«Δεν πειράζει, ας γίνει όπως θέλει.»
«Δεν θα μιλήσω τώρα, για να μην τσακωθούμε.»
«Ίσως ζητάω πολλά.»
«Αρκεί να είναι εκείνος καλά.»
Σταδιακά, όμως, εμφανίζεται μια διαφορετική φράση, που ακούγεται συχνά και στη θεραπευτική διαδικασία:
«Δεν ξέρω πια τι θέλω εγώ.»
Όταν η προσαρμογή γίνεται τρόπος επιβίωσης
Σε κάθε σχέση χρειάζονται συμβιβασμοί. Η δυσκολία αρχίζει όταν ο ένας άνθρωπος προσαρμόζεται τόσο πολύ, ώστε δεν υπάρχει πλέον αρκετός χώρος για τις δικές του ανάγκες, επιθυμίες και αντιδράσεις.
Στη συνεδρία μπορεί να εμφανιστούν παραδείγματα όπως:
Κάποιος αισθάνεται εξαντλημένος, αλλά συνεχίζει να φροντίζει τους πάντες χωρίς να ζητά βοήθεια.
Αποφεύγει να πει ότι πληγώθηκε, επειδή φοβάται πως θα χαρακτηριστεί υπερβολικός.
Ζητά συγγνώμη ακόμη και όταν απλώς εξέφρασε μια διαφορετική άποψη.
Έχει σταματήσει δραστηριότητες, φιλίες ή ενδιαφέροντα που κάποτε του έδιναν χαρά.
Αισθάνεται ενοχή όταν θέτει ένα όριο ή όταν επιλέγει κάτι για τον εαυτό του.
Η συναισθηματική του κατάσταση εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τη διάθεση και την αποδοχή του συντρόφου.
Εξωτερικά, μπορεί να φαίνεται υπομονετικός, δοτικός ή «δυνατός». Εσωτερικά, όμως, μπορεί να βιώνει θλίψη, θυμό, μοναξιά και την αίσθηση ότι δεν υπάρχει πραγματική θέση για τον ίδιο.
Η έρευνα περιγράφει ως αυτοσιώπηση την τάση ενός ανθρώπου να περιορίζει τις ανάγκες, τις σκέψεις και τα συναισθήματά του για να διατηρήσει τη σχέση ή να αποφύγει τη σύγκρουση. Η χρόνια αυτοσιώπηση έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη ψυχική δυσφορία, καταπιεσμένο θυμό και καταθλιπτικά συμπτώματα.
Η ψυχοδυναμική οπτική
Από ψυχοδυναμική σκοπιά, η υπερβολική προσαρμογή δεν αποτελεί απλώς μια «κακή συνήθεια». Συχνά είναι ένας παλιός τρόπος διατήρησης της σύνδεσης.
Ένα παιδί μπορεί να έχει μάθει ότι για να διατηρεί την αποδοχή του σημαντικού άλλου χρειάζεται:
να μην ενοχλεί,
να αντιλαμβάνεται γρήγορα τις διαθέσεις των γύρω του,
να φροντίζει τους άλλους,
να μην εκφράζει θυμό,
να παρουσιάζεται όπως το χρειάζεται το περιβάλλον του.
Ο Winnicott περιέγραψε τον ψευδή εαυτό ως μια προσαρμοστική οργάνωση που προστατεύει τον αυθεντικό εαυτό και διατηρεί τη σχέση με το περιβάλλον. Αυτός ο μηχανισμός μπορεί κάποτε να ήταν αναγκαίος. Στην ενήλικη ζωή, όμως, μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο να ζει κυρίως σύμφωνα με τις προσδοκίες των άλλων.
Έτσι, μέσα στη σχέση δεν ενεργοποιείται μόνο το σημερινό ερώτημα:
«Τι θέλω εγώ;»
Ενεργοποιείται και ένας παλαιότερος φόβος:
«Τι θα συμβεί αν δείξω ποιος πραγματικά είμαι; Θα συνεχίσουν να με αγαπούν;»
Οι σχέσεις μπορούν πράγματι να επηρεάσουν θετικά ή αρνητικά την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η υποβάθμιση της αυτοεικόνας μέσα σε μια σχέση συνδέεται με μικρότερη αίσθηση ασφάλειας στον δεσμό.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει αγάπη
Ένας άνθρωπος μπορεί να αγαπά πραγματικά και ταυτόχρονα να έχει μάθει να εξαφανίζεται μέσα στη σχέση. Μπορεί επίσης να παραμένει όχι μόνο επειδή αγαπά, αλλά επειδή φοβάται:
τη μοναξιά,
την απόρριψη,
την ενοχή,
την απογοήτευση του άλλου,
την κατάρρευση μιας οικογένειας,
ή την παραδοχή ότι η σχέση δεν ήταν όπως πίστευε.
Γι’ αυτό η θεραπευτική διερεύνηση δεν ξεκινά απαραίτητα με το ερώτημα:
«Πρέπει να φύγω ή να μείνω;»
Ξεκινά συχνά με κάτι πιο ουσιαστικό:
«Μπορώ να παραμένω σε αυτή τη σχέση χωρίς να εγκαταλείπω τον εαυτό μου;»
Μικρά βήματα επιστροφής στον εαυτό
Η επιστροφή στον εαυτό δεν απαιτεί πάντα θεαματικές αποφάσεις. Μπορεί να ξεκινήσει με μικρές πράξεις αυτοπαρατήρησης:
1. Να αναγνωρίσω τι αισθάνομαι
Όχι τι θα έπρεπε να αισθάνομαι ούτε τι θα βόλευε τους άλλους να αισθάνομαι.
2. Να διακρίνω την επιθυμία από τον φόβο
«Το επιλέγω πραγματικά ή φοβάμαι τι θα συμβεί αν αρνηθώ;»
3. Να αντέξω μια μικρή διαφωνία
Η διαφορετική άποψη δεν σημαίνει απαραίτητα απόρριψη ή τέλος της σχέσης.
4. Να επαναφέρω κάτι που ανήκει σε εμένα
Μια φιλία, μια δραστηριότητα, λίγο προσωπικό χρόνο ή μια ανάγκη που έχει παραμεριστεί.
5. Να παρατηρήσω την ενοχή χωρίς να υπακούσω αμέσως σε αυτήν
Η ενοχή που εμφανίζεται όταν θέτουμε ένα όριο δεν σημαίνει πάντοτε ότι κάνουμε κάτι κακό. Μπορεί να σημαίνει ότι κάνουμε κάτι διαφορετικό από αυτό που έχουμε μάθει.
Η σχέση με τον άλλον ξεκινά από τη σχέση με τον εαυτό
Το να ξαναβρεί κάποιος τον εαυτό του δεν σημαίνει ότι γίνεται εγωιστής, ψυχρός ή αδιάφορος. Σημαίνει ότι αρχίζει να αναγνωρίζει πως η αγάπη δεν μπορεί να στηρίζεται μόνιμα στην αυτοεγκατάλειψη.
Μια ουσιαστική σχέση δεν χρειάζεται δύο ανθρώπους που σκέφτονται, αισθάνονται και επιθυμούν το ίδιο. Χρειάζεται δύο ανθρώπους που μπορούν να παραμένουν συνδεδεμένοι, χωρίς κανείς από τους δύο να χρειάζεται να εξαφανιστεί.
Και πολλές φορές, η θεραπευτική αλλαγή ξεκινά από μια απλή αλλά δύσκολη παραδοχή:
«Έχω κουραστεί να προσπαθώ να χωρέσω παντού, χωρίς να υπάρχει χώρος για εμένα.»
Διαβάστε επίσης
Σύντομη βιβλιογραφία
Τα παραδείγματα του άρθρου είναι συνθετικά και δεν αντιστοιχούν σε συγκεκριμένο θεραπευόμενο ή θεραπευτική περίπτωση.
Δημήτριος *ΤολίδηςB.Sc Ψυχολόγος – **M.Sc Κλινική & Δυναμική Ψυχολογία*
Η κατανόηση ξεκινά από μέσα μας.
Σχόλια