Δεν χρειάζεται να φτάσεις στα όριά σου για να αξίζεις φροντίδα

Δημήτριος Τολίδης

9 Οκτ

διαβάστηκε 4 λεπτά

Έγινε ενημέρωση: 25 Οκτ

Φωτεινή γωνιά με πολυθρόνα και το μήνυμα «Δεν χρειάζεται να φτάσεις στα όριά σου για να αξίζεις φροντίδα».

10 Οκτωβρίου • Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας

Δημήτριος Τολίδης B.Sc. Ψυχολόγος – M.Sc. Κλινική & Δυναμική Ψυχολογία

«Είμαι καλά».

Πόσες φορές το λέμε σχεδόν αυτόματα, ενώ μέσα μας νιώθουμε κουρασμένοι, πιεσμένοι ή μόνοι;

Συνεχίζουμε να εργαζόμαστε, να φροντίζουμε τους ανθρώπους μας και να ανταποκρινόμαστε στις υποχρεώσεις.

Κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, η ερώτηση «εγώ πώς είμαι πραγματικά;» μένει αναπάντητη.

Η 10η Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, μας δίνει μια αφορμή να σταθούμε σε αυτή την ερώτηση.

Σκοπός της ημέρας είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση γύρω από την ψυχική υγεία, καθώς και η κινητοποίηση για την υποστήριξή της σε όλο τον κόσμο.

Για τον καθένα μας, μπορεί να γίνει και μια ευκαιρία να αναγνωρίσει όσα έχει μάθει να προσπερνά.

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι να εξαντληθούμε για να πάρουμε στα σοβαρά αυτό που νιώθουμε.

Τι σημαίνει ψυχική υγεία

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ψυχική υγεία αφορά μια κατάσταση ψυχικής ευημερίας που επιτρέπει στους ανθρώπους να διαχειρίζονται τις πιέσεις της ζωής, να αξιοποιούν τις ικανότητές τους, να μαθαίνουν και να εργάζονται αποτελεσματικά και να συμμετέχουν με τη συνεισφορά τους στην κοινότητα. Πρόκειται για περιγραφική απόδοση του ορισμού του ΠΟΥ στα ελληνικά.

Αυτός ο ορισμός δεν χρειάζεται να διαβαστεί ως απαίτηση να είμαστε διαρκώς χαρούμενοι ή παραγωγικοί. Η αξία μας δεν μετριέται από την απόδοσή μας.

Η θλίψη, ο φόβος, ο θυμός και η αβεβαιότητα έχουν θέση στην ανθρώπινη εμπειρία. Η φροντίδα της ψυχικής μας υγείας περιλαμβάνει και το να μπορούμε να αναγνωρίζουμε αυτές τις εμπειρίες και να αναζητούμε υποστήριξη όταν τη χρειαζόμαστε.

Ο Π.Ο.Υ. αναγνωρίζει επίσης την ψυχική υγεία ως βασικό ανθρώπινο δικαίωμα και επισημαίνει ότι επηρεάζεται από ατομικούς, οικογενειακούς και κοινωνικούς παράγοντες.

Οι συνθήκες στις οποίες ζούμε και εργαζόμαστε έχουν σημασία.

Γι’ αυτό και η συζήτηση για την ψυχική υγεία χρειάζεται να περιλαμβάνει την ασφάλεια, τον σεβασμό και την ουσιαστική πρόσβαση στη φροντίδα.

Όταν συνεχίζουμε αλλά δυσκολευόμαστε

Ένας άνθρωπος μπορεί να χαμογελά στη δουλειά και να επιστρέφει στο σπίτι χωρίς διάθεση να μιλήσει.

Να φροντίζει με συνέπεια την οικογένειά του και να αισθάνεται ότι δεν έχει πού να ακουμπήσει τη δική του κούραση.

Να λέει «δεν έχω λόγο να παραπονιέμαι», ενώ κάτι μέσα του ζητά προσοχή.

Το ότι ανταποκρινόμαστε στις υποχρεώσεις μας δεν αρκεί για να περιγράψει πώς βιώνουμε την καθημερινότητά μας. Και το ότι κάποιος άλλος περνά δυσκολότερα δεν ακυρώνει τη δική μας εμπειρία.

Ο πόνος δεν χρειάζεται σύγκριση για να αξίζει να ακουστεί.

Μπορούμε να αρχίσουμε με μερικές ειλικρινείς ερωτήσεις:

Τι με πιέζει αυτή την περίοδο;

Τι έχω ανάγκη και δυσκολεύομαι να ζητήσω;

Σε ποιον μπορώ να μιλήσω χωρίς να χρειάζεται να δείχνω ότι τα έχω όλα υπό έλεγχο;

Η ενοχή ότι επιβαρύνουμε τον άλλον

Στη θεραπευτική μου εργασία συναντώ ανθρώπους που, ενώ έχουν έρθει για να μιλήσουν για όσα τους δυσκολεύουν, ανησυχούν μήπως με «φορτώνουν» ψυχικά με τα προβλήματά τους.

Μαζί με τη δυσκολία τους εμφανίζεται και η ανάγκη να προστατεύσουν εκείνον που τους ακούει.

Αυτή η ανησυχία αξίζει χώρο και κατανόηση.

Για κάποιους ανθρώπους μπορεί να συνδέεται με εμπειρίες στις οποίες οι ανάγκες τους αντιμετωπίζονταν ως υπερβολικές ή έμπαιναν διαρκώς σε δεύτερη μοίρα. Άλλοι μπορεί να έχουν συνηθίσει να στηρίζουν τους γύρω τους και να νιώθουν αμηχανία όταν έρχεται η σειρά τους να δεχτούν φροντίδα.

Δεν υπάρχει μία εξήγηση που να ταιριάζει σε όλους, χρειάζεται να ακούσουμε τι σημαίνει αυτή η ενοχή για τον συγκεκριμένο άνθρωπο.

Στη θεραπεία μπορούμε να μιλήσουμε και γι’ αυτό:

«Φοβάμαι μήπως σε κουράζω»,

«Δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι υπάρχει χώρος για όλα όσα νιώθω».

Δεν χρειάζεται να ξεπεράσουμε πρώτα αυτές τις σκέψεις για να τις μοιραστούμε.

Η ίδια η δυσκολία να δεχτούμε στήριξη μπορεί να γίνει μέρος της θεραπευτικής δουλειάς.

Υπάρχει χώρος για όσα φέρνεις στη θεραπεία

Η θεραπευτική σχέση έχει ένα συγκεκριμένο επαγγελματικό πλαίσιο.

Μέσα σε αυτό, ο θεραπευτής έχει την ευθύνη να φροντίζει τα όριά του, την επαγγελματική του επάρκεια και τη δική του ψυχική αντοχή, αξιοποιώντας την κατάλληλη υποστήριξη και εποπτεία.

Ο θεραπευόμενος δεν χρειάζεται να αναλάβει αυτή την ευθύνη συγκρατώντας όσα τον απασχολούν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο θεραπευτής είναι ανεπηρέαστος ή χωρίς ανθρώπινα όρια. Σημαίνει ότι η διαχείρισή τους αποτελεί δική του επαγγελματική ευθύνη.

Ο άνθρωπος που ζητά βοήθεια δικαιούται να φέρνει στη συνεδρία τη σύγχυση, τη λύπη, τον θυμό ή ακόμη και τη δυσκολία του να μιλήσει, με τον ρυθμό που μπορεί.

Η ανάγκη για στήριξη δεν μας κάνει βάρος.

Και δεν χρειάζεται να παρουσιάσουμε τον πόνο μας τακτοποιημένο, με σωστές λέξεις και έτοιμες εξηγήσεις, για να αρχίσουμε να τον κατανοούμε.

Η σημασία της ημέρας στην καθημερινή ζωή

Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας αποκτά ουσία όταν η ενημέρωση γίνεται στάση ζωής.

Όταν ακούμε έναν άνθρωπο χωρίς να σπεύδουμε να τον κρίνουμε.

Όταν αποφεύγουμε το «μην το σκέφτεσαι» και ρωτάμε «θέλεις να μου πεις πώς το βιώνεις;».

Όταν σεβόμαστε την επιλογή του να αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια.

Χρειάζεται, όμως, και συλλογική προσπάθεια ώστε η φροντίδα να είναι διαθέσιμη και προσιτή.

Η προτροπή «ζήτησε βοήθεια» έχει μεγαλύτερο αντίκρισμα όταν υπάρχουν υπηρεσίες στις οποίες ο άνθρωπος μπορεί πράγματι να απευθυνθεί.

Η πρόσβαση στην υποστήριξη δεν πρέπει να εξαρτάται από το πόσο εύκολα μπορεί κάποιος να ακουστεί ή από το τι μπορεί να πληρώσει.

Σε προσωπικό επίπεδο, ένα πρώτο βήμα μπορεί να είναι μια ειλικρινής συζήτηση, η αναγνώριση ενός ορίου ή η επικοινωνία με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Δεν χρειάζεται να έχουμε ήδη όλες τις απαντήσεις για να ξεκινήσουμε.

Μια ερώτηση που αξίζει να ακούσουμε

Ας δώσουμε σήμερα λίγο χρόνο στην ερώτηση:

«Πώς είμαι πραγματικά και τι χρειάζομαι αυτή την περίοδο;».

Ίσως η απάντηση να μην έρθει αμέσως. Ίσως να μας δυσκολεύει.

Μπορούμε, όμως, να της αφήσουμε χώρο χωρίς να την υποτιμήσουμε.

Δεν χρειάζεται να φτάσεις στα όριά σου για να αξίζεις φροντίδα.

Ούτε να απολογηθείς επειδή χρειάζεσαι κάποιον να σε ακούσει.

Η κατανόηση ξεκινά από μέσα μας.

🎧 Ακούστε και τη σχετική συζήτηση στο Spotify

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στο πρώτο επεισόδιο του podcast «Η κατανόηση ξεκινά από μέσα μας», συζητάμε για την ψυχική φροντίδα, την ανάγκη για στήριξη και τον χώρο που αξίζει να δίνουμε σε όσα νιώθουμε.

«Είναι εντάξει να μην είσαι πάντα καλά»

Πατήστε στον παρακάτω σύνδεσμο για να ακούσετε το επεισόδιο:https://open.spotify.com/episode/1DXyNO887aRwnAjL6LRMXe