Η βία δεν ξεκινά με το πρώτο χτύπημα

Οι μορφές της ενδοοικογενειακής βίας που συχνά δεν αναγνωρίζουμε.

Πολλοί άνθρωποι που βιώνουν ψυχολογική βία καταλήγουν να αμφισβητούν τον εαυτό τους και τις αντιλήψεις τους. Για περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο:

Μήπως έχεις μάθει να αμφισβητείς τον εαυτό σου;

Η βία δεν είναι μόνο το χτύπημα.

Ξεκινά όταν ο έλεγχος παρουσιάζεται ως αγάπη,

την υποτίμηση και τον φόβο.

10 μορφές βίας που πολλοί άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν.

Η ενδοοικογενειακή βία περιλαμβάνει τη σωματική, ψυχολογική, λεκτική, σεξουαλική, οικονομική, κοινωνική, ψηφιακή, πνευματική και πολιτιστική βία, καθώς και την παραμέληση.

Συχνά ξεκινά με τον έλεγχο και την απομόνωση πριν εμφανιστεί η σωματική κακοποίηση.

Με αφορμή τις πρόσφατες γυναικοκτονίες και τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας που απασχολούν την επικαιρότητα, επανέρχεται ένα σημαντικό ερώτημα:

Τι είναι πραγματικά η βία;

Οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν ακούν τη λέξη «βία», φαντάζονται ένα χτύπημα, μια σωματική επίθεση ή έναν εμφανή τραυματισμό. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Η βία δεν ξεκινά συνήθως με μια γροθιά.

Συχνά ξεκινά με τον έλεγχο.

Με τη ζήλια που παρουσιάζεται ως ενδιαφέρον.

Με την υποτίμηση που παρουσιάζεται ως κριτική.

Με τον φόβο που παρουσιάζεται ως αγάπη.

Η αναγνώριση των πρώτων μορφών βίας αποτελεί ίσως το σημαντικότερο βήμα πρόληψης.

1. Σωματική βία

Πρόκειται για τη μορφή βίας που αναγνωρίζεται ευκολότερα από όλους.

Περιλαμβάνει κάθε πράξη που προκαλεί σωματικό πόνο ή τραυματισμό, όπως:

• χτυπήματα

• σπρωξίματα

• κλωτσιές

• στραγγαλισμό

• χρήση αντικειμένων ή όπλων

• περιορισμό της ελευθερίας κινήσεων

Παρότι είναι η πιο εμφανής μορφή βίας, συχνά δεν είναι η πρώτη που εμφανίζεται μέσα σε μια κακοποιητική σχέση.

2. Ψυχολογική και συναισθηματική βία

Η ψυχολογική βία αφήνει τραύματα που δεν φαίνονται εύκολα, αλλά μπορεί να είναι βαθιά και μακροχρόνια.

Εκδηλώνεται μέσα από:

• συνεχή κριτική

• υποτίμηση

• εξευτελισμό

• προσβολές

• εκφοβισμό

• απειλές

• χειρισμό μέσω ενοχών

• συναισθηματικούς εκβιασμούς

• αμφισβήτηση της πραγματικότητας του άλλου (gaslighting)

Το θύμα σταδιακά αρχίζει να αμφιβάλλει για τον εαυτό του, την κρίση του και την αξία του.

3. Λεκτική βία

Οι λέξεις μπορούν να τραυματίσουν όσο και οι πράξεις.

Η λεκτική βία περιλαμβάνει:

• φωνές

• βρισιές

• ειρωνείες

• απειλές

• εξευτελιστικούς χαρακτηρισμούς

• δημόσια ταπείνωση

Όταν επαναλαμβάνεται συστηματικά, υπονομεύει την αυτοεκτίμηση και την αίσθηση ασφάλειας του ατόμου.

4. Σεξουαλική βία

Η συναίνεση αποτελεί βασική προϋπόθεση κάθε σεξουαλικής επαφής.

Η σεξουαλική βία περιλαμβάνει:

• εξαναγκασμό σε σεξουαλικές πράξεις

• ανεπιθύμητα αγγίγματα

• σεξουαλικό εκβιασμό

• αναπαραγωγικό έλεγχο

• βιασμό μέσα στη σχέση ή στον γάμο

Η ύπαρξη σχέσης ή γάμου δεν αναιρεί το δικαίωμα του ανθρώπου να αρνηθεί.

5. Οικονομική βία

Πρόκειται για μια μορφή ελέγχου που στοχεύει στην εξάρτηση του άλλου.

Εκδηλώνεται όταν:

• απαγορεύεται η εργασία

• ελέγχονται τα οικονομικά του ατόμου

• στερούνται χρήματα για βασικές ανάγκες

• δημιουργούνται οικονομικές εξαρτήσεις

• ασκείται πλήρης έλεγχος των οικονομικών αποφάσεων

Το άτομο χάνει σταδιακά την οικονομική του αυτονομία και μαζί ένα σημαντικό μέρος της ελευθερίας του.

6. Κοινωνική βία

Η απομόνωση αποτελεί έναν από τους πιο συνηθισμένους μηχανισμούς ελέγχου.

Περιλαμβάνει:

• απομάκρυνση από φίλους και συγγενείς

• έλεγχο κοινωνικών επαφών

• περιορισμό εξόδων και δραστηριοτήτων

• δημιουργία συγκρούσεων με το υποστηρικτικό περιβάλλον του θύματος

Όσο πιο απομονωμένο γίνεται το άτομο, τόσο πιο δύσκολο είναι να ζητήσει βοήθεια.

7. Ψηφιακή βία

Στη σύγχρονη εποχή, ο έλεγχος μπορεί να ασκείται και μέσω της τεχνολογίας.

Παραδείγματα:

• έλεγχος κινητού τηλεφώνου

• απαίτηση κωδικών πρόσβασης

• παρακολούθηση κοινωνικών δικτύων

• έλεγχος τοποθεσίας μέσω εφαρμογών

• συνεχείς απαιτήσεις για ενημέρωση της θέσης ή των δραστηριοτήτων του άλλου

Συχνά αυτή η συμπεριφορά παρουσιάζεται λανθασμένα ως «ενδιαφέρον» ή «αγάπη».

8. Πνευματική βία

Η πνευματική βία στοχεύει στον τρόπο σκέψης, στις αξίες και στις πεποιθήσεις του ανθρώπου.

Μπορεί να εκδηλωθεί μέσω:

• γελοιοποίησης απόψεων

• απαξίωσης προσωπικών αξιών

• απαγόρευσης διαφορετικής γνώμης

• ελέγχου ιδεολογικών ή θρησκευτικών επιλογών

Στόχος είναι η σταδιακή υποταγή της προσωπικής ταυτότητας του άλλου.

9. Πολιτιστική βία

Αφορά την υποτίμηση στοιχείων της ταυτότητας ενός ατόμου.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• προσβολή της εθνικής ή πολιτισμικής καταγωγής

• υποτίμηση της γλώσσας ή των παραδόσεων

• επιβολή συγκεκριμένων κοινωνικών ή έμφυλων ρόλων

• αποκλεισμό από πολιτισμικές επιλογές και εκφράσεις

Η πολιτιστική βία συχνά περνά απαρατήρητη, όμως επηρεάζει βαθιά την αίσθηση του ανήκειν και της αξιοπρέπειας.

10. Παραμέληση

Η παραμέληση αποτελεί επίσης μορφή βίας.

Συναντάται συχνότερα σε παιδιά, ηλικιωμένους και ευάλωτα άτομα.

Περιλαμβάνει:

• στέρηση φροντίδας

• στέρηση ιατρικής βοήθειας

• συναισθηματική εγκατάλειψη

• μη κάλυψη βασικών αναγκών

• αδιαφορία απέναντι στην ευημερία και την ασφάλεια του ατόμου

Η βία δεν είναι μόνο το χτύπημα

Σήμερα γνωρίζουμε ότι πολλές σοβαρές περιπτώσεις κακοποίησης και αρκετές γυναικοκτονίες δεν ξεκινούν με σωματική βία.

Προηγούνται συνήθως η ζήλια, ο έλεγχος, η απομόνωση, οι απειλές, η υποτίμηση και η σταδιακή αφαίρεση της ελευθερίας του άλλου.

Η βία δεν αναγνωρίζεται μόνο από τις μελανιές.

Αναγνωρίζεται όταν ο φόβος αντικαθιστά την ελευθερία.

Όταν ο έλεγχος παρουσιάζεται ως αγάπη.

Όταν η σιωπή γίνεται τρόπος επιβίωσης.

Η πρόληψη ξεκινά από την αναγνώριση των πρώτων σημαδιών.

Ίσως το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό της βίας είναι ότι συχνά δεν αναγνωρίζεται όταν ξεκινά.

Όσο νωρίτερα αναγνωρίσουμε τα πρώτα σημάδια, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας ή κάποιον άνθρωπο που αγαπάμε.

Μια προσωπική αναφορά

Το θέμα της βίας και της σχέσης της με τους κοινωνικούς και θεσμικούς μηχανισμούς με απασχολεί εδώ και αρκετά χρόνια.

Το 2019 είχα την τιμή να συμμετάσχω ως ομιλητής στο 27ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχιατρικής, παρουσιάζοντας εισήγηση με τίτλο:

«Βία και Αστυνομία»

Στην παρουσίαση αυτή εξετάζονται οι μορφές της βίας, οι επιπτώσεις της στα θύματα, ο ρόλος των θεσμών και η συμβολή των επαγγελματιών ψυχικής υγείας στην αναγνώριση και αντιμετώπισή της.

Παρότι έχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε, διαπιστώνω δυστυχώς ότι πολλά από τα ζητήματα που συζητούσαμε παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη την παρουσίαση εδώ:

▶️ Βία και Αστυνομία – 27ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχιατρικής

Βία και Αστυνομία

Η κατανόηση ξεκινά από μέσα μας.

Δημήτριος Τολίδης

B.Sc Ψυχολόγος – M.Sc Κλινική & Δυναμική Ψυχολογία

Αν αναγνωρίζετε κάποια από αυτά τα σημάδια στη δική σας ζωή ή σε κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο, η αναζήτηση βοήθειας μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πρώτο βήμα.

Για πληροφορίες σχετικά με ατομικές συνεδρίες ψυχοθεραπείας ή συμβουλευτική υποστήριξη:

📍 Ηράκλειο Κρήτης

📞 6973887720

🌐 www.tolidis-dimitrios.gr